با مطرح شدن ایجاد پایگاه نظامی دایمی ایالات متحده در افغانستان، تلاشهای پاکستان برای مصالحه میان دولت افغانستان و طالبان افزایش یافته است و این همزمان با افزایش تشنج در روابط ایالات متحده و پاکستان است. به گمان من این سه رویداد به همدیگر وابسته اند. برای روشن شدن مساله، بهتر است این سه رویداد جداگانه بررسی شود.
1. چند ماه است که مقامهای افغان و ایالات متحده از ایجاد پایگاه دایمی نظامی امریکا در افغانستان سخن میگویند. این سخنان بار نخست توسط حامد کرزی، رییس جمهوری افغانستان مطرح شد و پس از آن مقامهای امریکایی در مورد آن سخنان ضد و نقیض گفتند. سرانجام هفتهی گذشته، حامد کرزی در کنفرانس مطبوعاتیای گفت که لویه جرگه را برای تصمیمگیری در مورد روابط استراتیژیک با ایالات متحده، در دو-سه ماه آینده فرا خواهد خواند. قرار است این لویه جرگه در مورد سند همکاری استراتیژیک میان افغانستان و ایالات متحده تصمیم بگیرد. ایجاد پایگاه نظامی دایمی ایالات متحده بخشی از این سند همکاری استراتیژیک است.
2. از چند ماه گذشته، حکومت پاکستان تلاش برای مصالحه میان دولت افغانستان و طالبان را افزایش داده است. در همین راستا رضا گیلانی، نخست وزیر پاکستان به کابل آمد و با حامد کرزی، رییس جمهوری افغانستان دیدار کرد. دو طرف این گفتوگو را بیسابقه و تاریخی خواندند و در کنفرانس مطبوعاتیای اعلان کردند که افغانستان و پاکستان کمیسیون مشترکی برای تامین صلح و مذاکره ایجاد میکنند که زیر نظر مقامهای ارشد اجرایی دو کشور فعالیت خواهد کرد. افزایش تلاشهایی پاکستان برای مصالحه میان دولت افغانستان و طالبان، همزمان شده است با مطرح شدن ایجاد پایگاه نظامی ایالات متحده در افغانستان.
3. در این اواخر، حملههای هوایی هواپیماهایی ایالات متحده بر پناهگاه تروریستان در خاک پاکستان افزایش یافته است. این افرایش حملات خشم مقامهای پاکستانی و به گزارش نیویورک تایمز در 11 اپریل، خشم جنرال اشفق کیانی، رییس ستاد ارتش پاکستان را برانگیخته است. در همین راستا، جنرال احمد شجاع پاشاه، رییس ISI، به واشنگتن رفت و خواستار کاهش حملههای هوایی شد، اما این حملهها نه تنها کاهش نیافت، بل افزایش یافت. در پی آن وزارت امور خارجهی پاکستان اعتراض شدید خود به این حملهها را به سفارت ایالات متحده در پاکستان ابلاغ کرد. در کنار تشنج در مورد حملههای هوایی ایالات متحده بر خاک پاکستان، چندی پیش یکی از ماموران CIA به اتهام قتل دو پاکستانی دستگیر شد که تشنج زیادی را در روابط پاکستان و ایالات متحده به میان آورد. در پی این رویداد، حکومت پاکستان خواستار کاهش فعالیت CIA در پاکستان شد.
پاکستان از شروع جنگ سرد تا اکنون متحد استراتیژیک ایالات متحده در منطقه بوده است. در چند سال اخیر اما، از یکسو انتقاد مقامهای امریکایی از عدم همکاری پاکستان در مبارزه با تروریزم افزایش یافته است و از دیگرسو، پاکستان جایگاه استراتیژیک خود را برای ایالات متحده از دست داده است و روابط نزدیک ایالات متحده با پاکستان، منفعتی برای ایالات متحده در بر ندارد. گرمی روابط ایالات متحده و هند و امضای قراردهای همکاری میان دو کشور، پاکستانیها را متوجه این امر ساخته بود که جایگاه خود را برای ایالات متحده از دست میدهند. پاکستانیها هم از چند سال به این سو در پی روابط نزدیکتر با چین شده اند، تا جای ایالات متحده را پر کنند.
اکنون که ایجاد پایگاه دایمی نظامی ایالات متحده در افغانستان مطرح شده است، میتواند برای پاکستان آخرین گام ایالات متحده در کنار گذاشتن پاکستان تلقی شود. به همین دلیل، به گمان من، پاکستان از هر راه ممکن تلاش خواهد کرد تا مانع ایجاد پایگاه نظامی دایمی ایالات متحده در افغانستان شود. افزایش تلاشهای پاکستان برای مصالحه میان دولت افغانستان و پاکستان در همین راستا فهمیدنی است. چه اگر دولت افغانستان بتواند با طالبان به مصالحه برسد، امکان دارد که ایجاد پایگاه نظامی دایمی ایالات متحده در افغانستان با مخالفت افغانها روبهرو شود و پاکستان جایگاهاش را برای ایالات متحده حفظ کند.
به این گونه دیده میشود که دولت افغانستان در موقعیتی قرار گرفته است که میتواند میان ایجاد پایگاه نظامی دایمی ایالات متحده در افغانستان و حل مشکل امنیتی به کمک ایالات متحده، و پیگیری طرح مصالحه با طالبان به همکاری پاکستان یکی را برگزیند. ایجاد پایگاه نظامی دایمی ایالات متحده در افغانستان، میتواند سبب رقابت میان کابل و اسلام آباد شود؛ و مصالحه با طالبان به همکاری پاکستان، سبب تضعیف امکان برقراری همکاری استراتیژیک با ایالات متحده. گزیدن یکی از این دو، سنجش دقیقی را میطلبد و پاسخ به این پرسش که روابط استراتیژیک و درازمدت با ایالات متحده به نفع افغانستان است یا دوستی با پاکستان.
* این نوشته، نخست در روزنامهی 8 صبح نشر شده است.
19 آوریل 2011 در 13:14
سلام
اگر واقعاً دولت افغانستان نقش پاكستان را در صلح آوري در افغانستان (اول) قبول و باور كند و (دوم) آن را به مثابه بديلي در برابر پايگاه امريكا قياس كند، بايد عقل دست اندركاران اين سياست شك كرد. اين رويكرد، نهايت ضعف و خواري خواهد بود. ما تنها به صلح نياز نداريم.